ABDULLAH MUDA ADIGURU KRAF BOT TRADISIONAL

 ADIGURU ABDULLAH MUDA

Persekitaran rumah yang berhampiran dengan sungai dan laut menimbulkan minat dan penglibatan di dalam aktiviti air.Sejak remaja iaitu selepas tamat persekolahan, Haji Abdullah telah terlibat secara langsung membuat bot bermula dengan kerja sebagai pembantu. Dorongan keluarga sendiri, mertua dan rakan memberi semangat untuk menceburi bidang ini sepenuh masa.

Kebiasannya Haji Abdullah membuat bot jenis Payang dan Kolek yang merupakan bot yang banyak menerima tempahan khususnya untuk kegunaan nelayan dan pengangkutan air. Selain itu ada juga bot jenis Sekuci, Bedar dan Gelibat. Perbezaan jenis bot adalah berdasarkan bentuk dan kegunaannya.

Kualiti hasil kerja pada masa dahulu dengan sekarang tidak banyak beza kerana bahan yang digunakan adalah kayu yang terbaik dan secara tradisional. Bot yang dijaga dengan baik boleh bertahan sehingga 50 tahun. Bezanya, dahulu bot dipasang dengan “lunas” yang kecil kerana tidak menggunakan enjin manakala bot masa kini dipasang “lunas” yang besar supaya kukuh walaupun ada gegeran enjin bot.

Haji Abdullah tiada halangan memberikan ilmu dan pengalamannya kepada masyarakat tempatan mahupun institutsi pengajian. Selain pekerja beliau yang dilatih sehingga cekap, terdapat juga pelatih yang dibiayai oleh agensi Kerajaan Persekutuan dan Negeri Terengganu untuk menimba ilmu pengetahuan membuat bot. Semua proses kerja dan latihan dijalankan di bengkel beliau di Pulau Duyung. Hanya seorang daripada enam anak beliau iaitu Encik Khairul Azuar yang mewarisi kemahiran kraf ini.

Bengkel khas berhampiran rumah beliau menjadi tempat membuat bot. Kedudukannya yang terletak di tepi sungai sangat sesuai untuk melancarkan bot ke air setelah siap. Ruang yang besar dan berbumbung boleh menempatkan empat buah bot pada satu-satu masa dan agak selesa tanpa tergendala apabila musim hujan.

PENGALAMAN, PENGLIBATAN DAN PENCAPAIAN

Mewarisi bakat datuknya yang juga pengusaha bot terawal di Pulau Duyung. Haji Abdullah juga mengikuti latihan pembuatan setengah abad yang lalu. Selain tokoh kraf ini, tiga lagi ahli keluarganya turut terlibat di dalam pembuatan bot.

Latihan dan pengalaman yang diperolehi dari kerjayanya pada akhir tahun 50-an memberi kekuatan untuk mengusahakan sendiri pembuatan bot, bermula dengan bot yang berukuran kecil. Semakin hari kemahiran beliau bertambah dengan berupaya menghasilkan pelbagai jenis dan saiz bot tradisional serta kapal layar.

Melihat kepada potensi perusahaan bot beberapa agensi seperti KEKKWA, MARA dan Kerajaan Negeri Terengganu turut membantu memajukan kesenian tradisional yang beliau warisi.

Kemahiran serta kepakaran beliau sering mendapat liputan surat khabar dan majalah tempatan dan luar ngara. Memang wajarlah beliau menerima Anugerah Kesenian Negeri Terengganu 2006 yang diampaikan oleh pihak kerajaan.

Kemasyhuran bot buatan Haji Abdullah telah disebarkan melalui media cetak dan elektronik. Contohnya pihak Radio, Televisyen Malaysia (RTM), Sistem Televisyen Malaysia Berhad (TV3) dan Astro pernah menyiarkan berita mengenai kehebatan seni kraf bot khususnya mengenai bengkel bot dan personaliti beliau. Tidak kurang juga artikel di dalam negeri.

Selain mendapat pengiktirafan sebagai Adiguru Kraf Pembuatan Bot Tradisional, beliau juga telah memperoleh pengiktirafan Ijazah Doktor Kehormat Teknologi Kemahiran Warisan dari Universiti Kuala Lumpur yang membawa gelaran Doktor.

Bot biasa dihasilkan untuk berbagai kegunaan penempahnya. Kesukaran dihadapi sekarang ialah kenaikan harga kayu cengal yang mencecah hampir RM8 ribu per tan dan hasil tangkapan nelayan semakin merosot menyebabkan tempahan bot juga semakin berkurangan.

Setakat ini Haji Abdullah telah menyiapkan tempahan kapal layar daripada penempah luar Negara seperti Singapura, Algeria, Australia, Denmark, England, Italia, New Zealand, Kanada, Amerika Syarikat dan Perancis.

Bot-bot disiapkan di antara empat bulan hingga dua tahun bergantung kepada saiz dan pelan yang diberikan. Penghasilan terbaik ialah pada tahun 1980, kejayaan menyiapkan tempahan dari rakyat Amerika yang membawa pelan bot berukuran 52 kaki x 16 kaki sebagaimana yang terdapat di Muzium Alaska, USA.

Pembuatan bot hanya dilakukan sekiranya ada tempahan dan tiada stok untuk dijual secara terus kerana kos yang tinggi. Harga bot kecil dari RM 60 ribu hingga bot besar yang berharga mencecah jutaan ringgit dan bukanlah langkah yang baik untuk melabur modal sebegitu besar kerana penempah mempunyai citarasa sendiri.

Penempah datang sendiri berjumpa Haji Abdullah kerana mereka telah melihat tidak kurang 20 buah bot buatan beliau yang terdapat di seluruh pelusuk dunia sejak tahun 1965 iaitu mulanya melalui tempahan dari Singapura dan diikuti pula oleh rakyat negara lain.

KEMAHIRAN DIPEROLEHI

Persekitaran rumah yang berhampiran dengan sungai dan laut di samping kerjaya bapa beliau sebagai seorang tukang bot telah mendorong minat Haji Abdullah bin Muda mewarisi kerjaya datuknya sebagai tukang bot yang terkemuka. Selepas tamat persekolahan, Haji Abdullah telah terlibat secara langsung membuat bot bermula dengan kerja sebagai pembantu. Dorongan keluarga sendiri, mertua dan rakan memberi semangat kepada beliau untuk menceburi bidang ini sepenuh masa.

Kemahiran serta kepakaran beliau sering mendapat liputan surat khabar dan majalah tempatan dan luar negara. Memang wajarlah beliau menerima Anugerah Kesenian Negeri Terengganu 2006. Kemasyhuran bot buatan Haji Abdullah telah disebarkan melalui media cetak dan elektronik. Haji Abdullah tidak lokek ilmu dan pengalamannya kepada masyarakat tempatan mahupun institusi pengajian. Selain pekerja beliau yang dilatih sehingga cekap, beliau juga berkongsi ilmu dengan kumpulan pelatih yang dibiayai oleh agensi Kerajaan Persekutuan dan Negeri Terengganu. Semua proses kerja dan latihan dijalankan di bengkel beliau di Pulau Duyung, Terengganu.

Haji Abdullah telah menyiapkan tempahan kapal layar daripada pelanggan luar negara seperti Singapura, Algeria, Australia, Denmark, England, Itali, New Zealand, Kanada, Amerika Syarikat dan Perancis. Penghasilan terbaik beliau ialah kejayaan menyiapkan tempahan bot berukuran 52 kaki x 16 kaki daripada rakyat Amerika Syarikat sebagaimana yang terdapat di Muzium Alaska, Amerika Syarikat pada tahun 1980. Kesungguhan dan semangat yang ditunjukkan beliau telah melayakkan beliau dilantik sebagai Adiguru Kraf Bot Tradisional oleh Kraftangan Malaysia pada tahun 2006.

 

HAJI AB. MANAN HAJI YAKUB ADIGURU KRAF PERAK

ADIGURU HAJI AB. MANAN BIN HAJI YAKUB

Haji Ab. Manan bin Haji Yakub atau lebih dikenali sebagai Pok Teh adalah anak jati Kampung Sireh Kota Bharu, Kelantan yang merupakan kawasan utama pertukangan perak sejak dahulu lagi. Beliau yang dilahirkan pada 10 Jun 1944, mula didedahkan dengan kerja-kerja pertukangan perak ketika berusia seawal 7 tahun. Bermula seawal usia 14 tahun, beliau mula serius mendalami kemahiran pertukangan perak daripada bapanya.

Menjelang awal tahun 1980-an, beliau giat mengusahakan seni pertukangan perak melalui beberapa agensi dan pertubuhan seperti Kelantan Malay Arts, Koperasi Kampung Morak, Kraftangan Malaysia dan muzium-muzium. Selain aktif mengusahakan perusahaannya, beliau juga turut aktif dalam aktiviti kemasyarakatan di sekitar Kota Bharu, Kelantan.

Kemahiran beliau menghasilkan barangan perak kasar dan perhiasan diri melalui pelbagai teknik seperti tuangan menggunakan tulang sotong, pintalan dawai perak (filigree), pahat dan pelbagai teknik lain melayakkan beliau dilantik sebagai Tukang Kraf Istana Kelantan. Antara koleksi barangan perak karya milik Istana Kelantan yang telah dihasilkan ialah Payung Adat Istiadat, Kepala Logo Kenderaan Istana dan Cokmar Diraja selain tempahan membuat cokmar dari Institut Pengajian Tinggi dan Dewan Undangan Negeri.

Dari segi pemasaran, syarikat beliau iaitu Syarikat KB Permai aktif menyertai program-program promosi jualan anjuran Perbadanan Kemajuan Kraftangan Malaysia pada saban tahun seperti Hari Kraf Kebangsaan, Promosi Kraf Langkawi, Promosi Kerja Kahwin, Promosi Kraf Malaysia dan banyak lagi. Paling membanggakan, hasil karya barangan beliau telah dipilih untuk dipasarkan di gedung membeli belah ternama Harrods, London. Penglibatan beliau dalam industri kraf turut mendapat liputan media yang meluas melalui media cetak dan elekronik.

Pada tahun 2008, beliau telah dilantik sebagai Adiguru Kraf Perak oleh Kraftangan Malaysia selain Anugerah Industri Pelancongan Negeri Kelantan mengikut kategori produk kraf tempatan oleh kerajaan negeri. Selain itu, beliau juga pernah menerima Anugerah Usahawan Seni Kraf Bidang Perak dari Perbadanan Kemajuan Kraftangan Malaysia pada tahun 2007. Beliau yang telah dijemput Illahi pada 1 Januari 2011 telah dianugerahkan Tokoh Kraf Negara pada tahun yang sama.

Kepimpinan dan Ketokohan / Expertise and Leadership

Menjelang awal tahun 1980-an, Pok Teh giat mengusahakan seni pertukangan perak melalui beberapa agensi dan pertubuhan seperti Kelantan Malay Arts, Koperasi Kampung Morak, Perbadanan Kemajuan Kraftangan Malaysia dan muzium-muzium. Selain aktif mengusahakan perusahaannya, Pok Teh juga turut aktif dalam aktiviti kemasyarakatan di sekitar Kota Bharu, Kelantan. Usaha dan kesungguhan Pok Teh mula membuahkan hasil dengan tertubuhnya Syarikat KB Permai yang ditubuhkan pada tahun 1985. Kini, syarikat yang dimiliki oleh Pok Teh mempunyai 11 orang pekerja mahir dalam kerja-kerja pertukangan perak. Minat dan kemahiran beliau kini diperturunkan kepada dua orang anaknya iaitu Hasnani binti Ab. Manan dan Hasnan bin Ab. Manan serta anak saudaranya, Razali bin Abas.

 

Tahap Penghasilan Karya / Reka Cipta

Encik Abdul Manan sering mengguna dan menggubah reka corak yang berunsurkan motif flora untuk disesuaikan dengan bentuk produk kraf mengikut kehendak dan cita rasa pelanggan.

 

Eksklusif

Karya atau reka cipta yang dihasilkan beliau sering dijadikan hiasan dan cenderamata oleh pihak Istana Kelantan seperti Payung Adat Istiadat, Kepala Logo Kenderaan Istana dan Cokmar.

Beliau sering mendapat tempahan membuat cokmar dari Dewan Undangan Negeri, Institusi Pengajian Tinggi, Majlis Sukan Negara dan Majlis Sukan Negeri Pahang.

Hasil kerja tangan beliau telah mendapat perhatian dari Kerajaan Malaysia apabila menerima tempahan produk perak untuk cenderamata kepada bekas Setiausaha Agung PBB (Koffi Annan) pada tahun 2005.

 

Berikut Merupakan Produk-Produk Yang Telah Dihasilkan Oleh Beliau :

• Cokmar Dewan Undangan Negeri Terengganu – 1980
• Bekas Renjisan Air Mawar Istana Negara – 1990
• Piala Perdana Sukma – Majlis Sukan Negara – 1990
• Cenderamata Undangan Rasmi SUKOM 98 Berhad - 1998
• Piala Olahragawan Negeri Pahang – Majlis Sukan Negeri Pahang – 1999
• Cokmar Universiti Tun Abdul Razak – 2000
• Cokmar Universiti Putera Malaysia – 2000
• Keris Istiadat Cokmar Universiti Industri Selangor (Unisel) – 2001
• Piala Anugerah Olahragawan / Olahragawati Kebangsaan –Majlis Sukan Negara (MSN) 2002
• Cokmar Institut Iktisad Kemajuan Pahang (IKIP) -2005
• Cokmar Universiti Teknikal Malaysia - 2007
• Gong Bertanduk Tempahan Sultan Muhammad Ke V (Istanan Kelantan) -2010
• Cokmar Kolej Universiti Perubatan Cyberjaya – 2010

Pasaran Khusus (Niche market)

Sesuai dengan strategi perniagaan KB Permai, Encik Abdul Manan telah menghasilkan produk mengikut segmen pasaran yang ingin diterokai samada di peringkat biasa, pertengahan atau tinggi (eksklusif). Susun atur bilik pameran dan jualan produk KB Permai disusun mengikut segmen pasaran khusus untuk pelbagai variasi pelanggan yang datang.

Pada tahun 2008, karya seni beliau telah dipilih oleh Kerajaan Malaysia untuk dipasarkan di Gedung Membeli Belah Harrods, London.

Karya / Reka Cipta Yang Menjadi Ikutan (Menjadi Trend-Setter)

Reka corak yang digubah oleh Encik Abdul Manan menggabungkan pelbagai motif tradisional dan geometri kontemporari khususnya tempahan Cokmar-Cokmar Universiti yang diterima pakai oleh banyak institusi pengajian. Antaranya ialah teknik pahat wares bermotif Pucuk Rebung, Sulur Kacang, Daun Jawa dan Tapak Lembing serta Islamic Geometric di atas permukaan produk perak

Inovasi Dalam Menghasilkan Karya Atau Reka Cipta

Encik Abdul Manan turut meneroka penggunaan alatan moden dalam seni Pertukangan Perak. Ia bertujuan untuk meluaskan lagi pasaran. Penggunaan alatan ini dapat menpercepatkan proses pertukangan, namun kualiti dan keindahan kraf perak masih terus dikekalkan. Di samping itu kos pengeluaran juga dapat dikurangkan dan ia memberi peluang kepada semua lapisan masyarakat untuk memiliki barangan kraf perak. Berikut merupakan peralatan yang beliau gunakan iaitu :

• Plate Rolling Machines
• Mesin Dawai Magnetic Thumbler Polishing Machines
• Stamping Machines
• Flexible Shaft

Pengiktirafan ke atas kepakaran tokoh

Beliau telah dilantik sebagai Tukang Perak Istana Kelantan. Kebanyakan barang yang dihasilkan oleh beliau sering digunakan oleh pihak Istana Kelantan sebagai cenderamata untuk kenalan dan tetamu Kerabat Diraja Kelantan.

Pada tahun 2008, Encik Abdul Manan telah dilantik sebagai Adiguru Kraf Perak dari Kraftangan Malaysia.

Pengiktirafan ke atas karya / reka cipta tokoh

• Hasil karya Encik Abdul Manan berjaya menembusi pasaran sehingga ke dalam Istana Negara sebagai salah satu perkakasan dalam adat istiadat istana.
• Pengiktirafan Istana Negara tersebut setaraf dengan perlantikan beliau sebagai tukang perak Istana Negeri Kelantan oleh Ke Bawah Duli Yang Maha Mulia Al-Sultan Kelantan.
• Karya beliau juga sering digunakan untuk anugerah-anugerah tertinggi sukan negara seperti Anugerah Olahragawan dan Olahragawati Kebangsaan dan Piala Perdana Sukma.
• Kerajaan Malaysia turut mengiktiraf karya Encik Abdul Manan dengan menjadikan Produk Kraf Perak sebagai cenderamata kepada Bekas Setiausaha Agung PBB (Koffi Annan)

Antara lain-lain penganugerahan dan pengiktirafan yang diterima oleh beliau ialah :

• Pada Tahun 1970’an beliau pernah menyertai pameran dan memenangi tempat ke dua kraf perak yang dianjurkan oleh Jabatan Muzium Malaysia
• Pada tahun 1993 beliau telah dilantik sebagai Tukang Kraf Istana Kelantan oleh pihak Istana Kelantan
• Beliau menerima Anugerah Usahawan Seni Kraf dalam bidang perak dari Kerajaan Malaysia pada tahun 2007
• Pada Tahun 2008 beliau telah menerima Anugerah Industri Pelancongan Negeri Kelantan kategori produk kraf
• Beliau juga dilantik sebagai Adiguru Kraf Perak dari Kraftangan Malaysia pada tahun 2009

 

Pencapaian kerjaya tokoh

Bermula pada awal tahun 1960-an, Encik Abdul Manan telah mengembangkan perniagaannya dengan menjadikan KB Permai sebagai jenama kraf perak yang ternama di peringkat tempatan dan juga nasional.

Beliau juga mempunyai 11 orang pekerja yang berkemahiran tinggi

Beliau juga pernah mempunyai kedai jualan di Kompleks Kraf Kuala Lumpur.

 

Dokumentasi

Kegiatan beliau turut mendapat liputan daripada media masa tempatan:

• RTM (Radio dan Televisyen)
• Sistem Televisyen Malaysia Bhd (TV3)
• Berita Harian
• Utusan Malaysia

Menurunkan kemahiran

Encik Abdul Manan tidak pernah mengenal erti jemu untuk menurunkan kemahiran pertukangan kraf perak kepada golongan muda yang berminat untuk mempelajari kemahiran ini .

Sesiapa sahaja yang berminat mendekati Encik Abdul Manan terutama pekerja-pekerja syarikat KB Permai akan sedikit sebanyak menimba ilmu pertukangan dan menjadi harapan beliau agar kemahiran ini akan diwarisi oleh seseorang. Buktinya, beliau mempunyai 11 orang pekerja tetap yang berkemahiran.

Beliau juga mempunyai dua orang anak iaitu Puan Harnaini binti Abdul Manan dan Encik Hasnan bin Abdul Manan yang turut menjejaki langkah beliau dengan mempunyai kedai dan bengkel pertukangan emas dan perak di Pasir Puteh dan Kota Bharu, Kelantan.

Anak-anak saudara beliau juga turut bekerja sebagai kakitangan KB Permai dan sedikit sebanyak mewarisi ilmu kraf pertukangan perak.

Beliau juga menerima bekas-bekas pelatih Latihan Jangka Pendek yang dijalankan di Kraftangan Malaysia Cawangan Kelantan untuk menimba lebih ilmu pertukangan kraf perak.

 

Penglibatan dalam program promosi anjuran agensi atau badan-badan tertentu

Beliau turut membantu mempromosikan barangan kraf perak dengan menyertai beberapa siri pameran dan demonstrasi di dalam dan luar negara termasuklah yang dianjurkan oleh Kraftangan Malaysia.

Pada tahun 1970’an beliau pernah menyertai Pameran Kraf Perak anjuran Muzium Negara. Selain itu, beliau sering menerima jemputan jualan dalam program promosi sepanjang tahun anjuran Kraftangan Malaysia terutama Hari Kraf Kebangsaan.

Menjadi Pakar Rujuk

Pejabat Istana Negeri Kelantan menjadikan Encik Abdul Manan sebagai pakar rujuk untuk penghasilan dan tempahan produk-produk perak di Istana Kelantan. Beliau merupakan Tukang Perak Khas Istana Negeri Kelantan yang dilantik oleh Pejabat Sultan Kelantan untuk menghasilkan produk-produk kraf perak tempahan khusus Kebawah Duli Yang Maha Mulia Al-Sultan Kelantan.

Kraftangan Malaysia Cawangan Kelantan juga pernah menggunakan khidmat beliau sebagai pakar rujuk dan panel penilai bagi produk perak yang dihasilkan oleh peserta Latihan Jangka Pendek Pahatan Perak yang dijalankan pada tahun 2009.

Menambah ilmu dan mempertingkatkan kemahiran

Encik Abdul Manan sentiasa berusaha menambah ilmu bagi meningkatkan kemahiran dalam menghasilkan karya atau reka ciptanya.

Dari segi pengunaan teknologi mesin dalam pembuatan kraf perak, beliau tidak segan silu untuk belajar daripada mereka yang lebih muda daripadanya untuk mempraktikkan kaedah pengeluaran yang mudah dan kos efisien daripada Pusat Kemudahan Gunasama Kraftangan Malaysia Cawangan Kelantan di Batu 2, Bunut Payung pada tahun 1980-an.

Beliau juga pernah menghadiri Bengkel Photo Etching, Spinning dan Casting yang dianjurkan oleh Kraftangan Malaysia pada tahun 1980an.

 

Nilai falsafah dan identiti dalam memartabatkan kraf warisan

Faktor pendorong kepada beliau supaya meneruskan seni pertukangan kraf tradisional ini ialah:

Mempertahankan seni tradisional pertukangan kraf perak supaya terus berkembang dan dikenali ramai

Memartabatkan seni kemahiran masyarakat melayu

 

 

 

 

ADIGURU KRAF RUBANGKI MABOK

Puan Rubangki Binti Mabok berasal dari Kampung Guoman, Kudat. Memiliki Kemahiran Tenunan Asli Rungus sejak kecil melalui warisan orang tuanya. Ketika berusia 12 tahun beliau sudah pandai memproses benang secara tradisional yang diperbuat daripada kapas dan boleh menenun pakaian tradisi suku kaum Rungus iaitu yang dinamakan pakaian Rungus atau tenunan Rungus.

Dilahirkan pada tahun 1941 di Kampung Guamon, Kudat, Sabah. Beliau dibesarkan dalam keluarga petani dan mempelajari kemahiran menenun daripada ibunya sejak remaja lagi. Asal kapas menjadi benang, dari benang ditenun dibuat kain, begitulah bidalan yang dipraktikkan oleh Rubangki dalam usaha meneruskan kegiatan menenun kain Rungus ini. Beliau memintal dan menghasilkan sendiri benang untuk kerja-kerja menenun. Pokok kapas yang hidup subur di sekitar kampung beliau ketika itu menjadi sumber utama untuk mendapatkan benang.

Setelah berkahwin, Rubangki terus melakukan kerja-kerja menenun bagi membantu menambah pendapatan keluarga. Suami beliau banyak membantu mengutip kapas-kapas dan kemudian dibawa pulang untuk diproses dan dipintal menjadi benang. Sebelum warna sintetik diperkenalkan, Puan Rubangki menggunakan bahan semula jadi untuk mewarna benang. Kesungguhan beliau mengusahakan tenun ini menjadi contoh kepada penduduk setempat. Kain tenunan Rungus biasanya dijadikan pakaian yang dilengkapi dengan hiasan lain seperti selendang atau manik-manik. Ia dipakai semasa majlis perayaan, perkahwinan atau upacara-upacara adat yang disambut oleh suku kaum Rungus.

Dalam memastikan seni warisan ini terus berkembang, beliau menurunkan kemahiran menenun kain Rungus ini kepada anak perempuan beliau sendiri dan juga penenun-penenun muda di sekitar Kudat. Bagi menghargai jasa dan sumbangan beliau mengembangkan seni tenunan Rungus, pada tahun 1990 Kraftangan Malaysia telah melantik beliau sebagai Adiguru Kraf Tenunan Rungus.

Walaupun menenun merupakan aktiviti sambilan namun masa terluangnya lebih banyak diisi dengan kerja-kerja menenun. Beliau menerima tempahan yang datang dari pelbagai masyarakat sama ada dari kaum Rungus sendiri atau lain-lain keturunan, tempahan individu atau jabatan-jabatan seperti Jabatan Kebudayaan, Pelancongan, Muzium, Perbadanan Kemajuan Kraftangan Malaysia dan agensi-agensi lain yang berkenaan.

Rumah kediamannya adalah merupakan bengkel tetap, di situ tersedia segala peralatan menenun seperti key tenunan, tempat proses benang dan peralatan lain yang diperlukan. Beliau sentiasa bersama dengan alat tenunannya dan mengumpul produk hasil tenunan dari masa ke semasa.

Bertitik dari minat dan usahanya dalam bidang kraf telah mendapat peghargaan daripada pihak Perbadanan Kemajuan Kraftangan Malaysia. Pada tahun 1990, telah dianugerahkan Adiguru Kraf Tenunan Rungus. Beliau juga sering mendapat undangan untuk demonstrasi tenunan Rugus dalam sesuatu sambutan peringkat kebangsaan atau peringkat negeri. Walaupun Puan Rubangki tidak boleh menulis dan membaca namun kemahiran dan kesungguhan beliau boleh mengetengahkan kemahiran seni tenun untuk dimanfaatkan kepada generasi kini khususnya dalam sumbangan memartabatkan kebudayaan masyarakat Sabah.

KETOKOHAN, KREATIVITI, PENGALAMAN DAN SUMBANGAN PUAN RUBANGKI DALAM KRAF TENUNAN ASLI SABAH (RUNGUS)

Puan Rubangki dilahirkan dalam keluarga yang mahir menghasilkan Tenunan Rungus. Ibunya merupakan seorang penenun kain tradisi masyarakat Rungus yang terkenal dan telah mendidik beliau sejak kecil lagi dalam bidang kemahiran ini. Walaupun tidak pernah mendapat pendidikan formal, kreativiti dan kesungguhan beliau dalam mengusahakan Tenunan Rungus telah meletakkan beliau di antara penenun kain tradisi Sabah yang disegani.

Beliau berkemahiran membuat rekaan motif sendiri untuk kain-kain yang ditenun. Setiap motif dan reka corak Puan Rubangki berdasarkan alam semulajadi terutamanya tumbuh-tumbuhan dan binatang. Proses menghasilkan rekaan bermula apabila beliau duduk menenun. Beliau melakar reka corak dan motif melalui imaginasi yang kemudian digambarkan terus melalui benang-benang yang ditenun.

Keistimewaan tenunan beliau terletak pada aspek kehalusan dan kepelbagaian reka corak. Reka corak ini diwarisi daripada ibunya secara turun temurun dan ia tersimpan dalam pemikiran beliau (tidak dicatat atau dilakar di dalam buku). Antara motif-motif yang memperlihatkan identiti kain tenunan Puan Rubangki seperti motif kinodut-kodut (motif kena cubit), binugang (burung), inugarang (biawak kecil), kinulit (kulit kayu) linapung (ular sawa) dan mansimong (hantu).

 Secara tradisi, untuk menghasilkan sehelai kain rungus, Puan Rubangki perlu menyediakan benang untuk ditenun. Puan Rubangki mengutip kapas yang ditanam dan kemudian dipintal menjadi benang. Benang-benang ini kemudiannya diwarna menggunakan warna semulajadi yang diperolehi dari daun tarum, kulit kayu sepang dan kunyit. Tenun rungus biasanya dijadikan sebagai pakaian lelaki dan wanita rungus terutama semasa ketika menyambut acara keagamaan, perayaan, dan majlis perkahwinan.

Beliau juga mahir menghasilkan Tenunan Mugah yang terkenal dari suku kaum Irranun di Sabah.

Beliau turut menyertai program promosi anjuran beberapa agensi kerajaan, swasta termasuk Kraftangan Malaysia, antaranya:

Pameran dan demonstrasi sempena Pesta Keamatan di Kota Kinabalu, Sabah.

Pameran dan Promosi sempena Fiesta Muzium Sabah

Pameran di Universiti Sabah Malaysai.

Beliau turut menyumbang jasa dalam mengekal seni tenunan ini. Beliau memberi tunjuk ajar kepada penduduk setempat dan juga individu yang berminat.

Diiktiraf sebagai Adiguru Kraf Tenun Rungus pada tahun 1990 atas sumbangan dan kecemerlangan beliau dalam bidang tenunan Rungus.

ADIGURU SHAFIE BIN JUSOH

Encik Shafie b. Jusoh mula meminati bidang kraf wau sejak berada di sekolah rendah lagi. Ketika berusia 10 tahun, beliau sering mengikut rakan-rakannya bermain wau di bendang sehingga sanggup berhenti sekolah ketika berada di tahun tiga. Demi minat, beliau belajar membuat wau dari rakan-rakan dan cara-cara sobekan melalui pemerhatian sendiri. En. Shafie amat berbangga kerana minatnya tersebut mendapat dorongan daripada ibu bapanya dan sebagai tanda sokongan ayahnya telah memainkan wau besar yang telah dihadiahkannya. Dengan jualan secara kecil-kecilan, wau yang dihasilkan serba sedikit dapat membantu ekonomi keluarganya.

Encik Shafie b. Jusoh mula meminati bidang kraf wau sejak berada di sekolah rendah lagi. Ketika berusia 10 tahun, beliau sering mengikut rakan-rakannya bermain wau di bendang sehingga sanggup berhenti sekolah ketika berada di tahun tiga. Demi minat, beliau belajar membuat 

Ketika awal penglibatannya, belum ada lagi anak Kota Bharu yang mengusahakan pembuatan wau secara serius. Pada masa itu beliau hanya bertanding sambil bermain wau di Stadium Kota Bharu serta Kompleks KB. Bakat  tokoh mula menyerlah ketika beliau berusia 22 tahun dengan kedatangan dua orang pelancong luar negara yang menyaksikan bakatnya memainkan wau di stadium. Berminat dengan keunikan permainan tersebut, kedua-dua pelancong tersebut menempah wau dari tokoh. Semenjak dari itu, tokoh mula yakin dengan produknya serta menerima tempahan wau naik untuk dijual. En. Shafie dan mula menerima tempahan secara eksklusif  dari syarikat-syarikat besar serta jabatan kerajaan ketika berusia 30 tahun.

Beliau yang sangat mahir membuat wau perhiasan dan wau naik untuk pertandingan telah banyak memenangi pertandingan wau di  peringkat kebangsaan mahupun di peringkat antarabangsa. Antara pertandingan yang pernah disertainya ialah pertandingan wau peringkat antarabangsa ialah Pasir Gudang Kite Festival International Guestsanjuran Lembaga Pelabuhan Pasir Gudang dan peringkat negeri seperti Johan Wau Cantik dan Johan Wau Naik peringkat negeri Johor serta pertandingan-pertandingan anjuran Majlis Pelancongan Negeri Kelantan. Selain pertandingan, beliau juga ada menerima jemputan untuk membuat demonstrasi oleh Tourism Malaysia (TDC) dan aktiviti kebudayaan anjuran kerajaan negeri.

Salah satu keunikan wau bulan yang dihasilkan oleh tokoh ialah badan wau yang dihasilkan berbentuk bulat dan seimbang antara kiri dan kanan yang direka berkonsepkan wau pada permukaan syiling 50 sen. Tokoh juga tidak pernah meniru corak-corak wau daripada ciptaan orang lain walaupun atas permintaan pelanggan. Sekiranya diminta menghasilkan wau berdasarkan gambar yang diberi untuk tempahan, tokoh pasti mereka cipta corak lain berdasarkan konsep yang diberi. Ini adalah kerana tokoh amat menghormati rekacipta orang lain dan ingin menghasilkan rekaan identitinya sendiri.

Apa yang paling menarik, wau yang telah dihasilkan oleh En. Shafie telah membawa beliau kepada pelantikan sebagai duta MAS. Pihak MAS sering menjembut beliau untuk membuat demonstrasi di luar negara seperti Australia, German, Maldives, Melbourne dan Jepun. Sehingga kini, pencapaian tokoh telah mendapat liputan daripada penerbitan majalah juga akhbar serta beberapa agensi media seperti RTM, TV3, TV7, TV8 dan juga Astro. Satu keistimewaan yang ada pada tokoh ialah beliau amat merendah diri meskipun namanya masyhur di kalangan penggiat seni wau. Beliau juga tidak pernah menetapkan sebarang kadar bayaran terhadap pihak media yang ingin membuat liputan tentang dirinya, perusahaan ataupun produknya.

Kepimpinan dan Ketokohan

Encik Shafie Bin Jusoh mula meminati bidang Kraf Wau sejak berada di sekolah rendah lagi. Ketika berusia 10 tahun, beliau sering mengikut rakan-rakannya bermain wau di bendang sehingga sanggup berhenti sekolah ketika berada di tahun tiga.

 Demi minat, beliau belajar membuat wau dari rakan-rakan dan cara-cara sobekan melalui pemerhatian sendiri. Encik Shafie amat berbangga kerana minatnya tersebut mendapat dorongan daripada ibu bapanya dan sebagai tanda sokongan ayahnya telah memainkan wau besar yang telah dihadiahkannya. Dengan jualan secara kecil-kecilan, wau yang dihasilkan serba sedikit dapat membantu ekonomi keluarganya.

Ketika awal penglibatannya, belum ada lagi anak Kota Bharu yang mengusahakan pembuatan wau secara serius. Pada masa itu beliau hanya bertanding sambil bermain wau di Stadium Kota Bharu serta Kompleks KB. Bakat tokoh mula menyerlah ketika beliau berusia 22 tahun dengan kedatangan dua orang pelancong luar negara yang menyaksikan bakatnya memainkan wau di stadium. Berminat dengan keunikan permainan tersebut, kedua-dua pelancong tersebut menempah wau dari beliau.

Semenjak dari itu, beliau mula yakin dengan produknya serta menerima tempahan wau naik untuk dijual. Encik Shafie mula menerima tempahan secara eksklusif dari syarikat-syarikat besar serta jabatan kerajaan ketika berusia 30 tahun.

Daya Kreativiti dan Inovasi

Salah satu keunikan wau bulan yang dihasilkan oleh beliau ialah badan wau yang dihasilkan berbentuk bulat dan seimbang antara kiri dan kanan yang direka berkonsepkan wau pada permukaan syiling 50 sen.

Beliau juga tidak pernah meniru corak-corak wau daripada ciptaan orang lain walaupun atas permintaan pelanggan. Sekiranya diminta menghasilkan wau berdasarkan gambar yang diberi untuk tempahan, tokoh pasti mereka cipta corak lain berdasarkan konsep yang diberi. Ini adalah kerana tokoh amat menghormati rekacipta orang lain dan ingin menghasilkan rekaan identitinya sendiri.

 

Pengalaman, Penglibatan dan Pencapaian

Apa yang paling menarik, wau yang telah dihasilkan oleh Encik Shafie telah membawa beliau kepada pelantikan sebagai duta MAS.

Pihak MAS sering menjembut beliau untuk membuat demonstrasi di luar negara seperti Australia, German, Maldives, Melbourne dan Jepun. Sehingga kini, pencapaian beliau telah mendapat liputan daripada penerbitan majalah juga akhbar serta beberapa agensi media seperti RTM, TV3, TV7, TV8 dan juga Astro.

Satu keistimewaan yang ada pada beliau ialah merendah diri meskipun namanya masyhur di kalangan penggiat seni wau. Beliau juga tidak pernah menetapkan sebarang kadar bayaran terhadap pihak media yang ingin membuat liputan tentang dirinya, perusahaan ataupun produknya.

Produk-produk wau yang di hasilkan oleh beliau sering dibeli oleh hotel-hotel, jabatan kerajaan, muzium serta syarikat swasta terutamanya selepas wau tersebut digunakan dalam sesuatu pertandingan.

 

Sumbangan

Kejayaan demi kejayaan mula beliau kecapi. Antaranya beliau pernah dijemput beberapa kali membuat demonstrasi dan interaktif bagi pihak Kraftangan Malaysia.

SENARAI NAMA ADIGURU KRAF DI MALAYSA

DEFINISI ADIGURU KRAF

Adiguru Kraf ialah seseorang yang diberi penghormatan dan pengiktirafan oleh Kerajaan Malaysia sebagai seorang tokoh / master craftmen setelah mereka menepati kriteria-kriteria seperti berikut :

Mempunyai pengetahuan dan kemahiran yang tinggi dalam bidang kraf kepakarannya atau ahli di dalam seni kemahiran ketukangan, penciptaan, pengubahan produk dan pengeluaran barangan kraf warisan bangsa malaysia.

Memainkan peranan penting dalam usaha memulih dan memelihara seni kraf warisan.

Bersungguh-sungguh menurunkan kemahiran kepada kumpulan pelapis agar seni kraf warisan berkenaan mempunyai kesinambungan.

Kreatif dan inovatif dalam usaha memaju dan neningkatkan kualiti produk kraf yang dihasilkan.

SENARAI ADIGURU KRAF DI MALAYSA

NEGERI SABAH

Sabnah Binti Dullah

Rubangki Binti Mabok

Pandian Binti Sulaiman

Jamawid Bin Hj. Soh

NEGERI SARAWAK

Bangie a/k Embol

Dayang Norsalam Pengiran Parsih

Andah a/k Lembong

Johnny a/k Barangan

Ngot Binti Bi

NEGERI KELANTAN

Isa Bin Samad

Abdullah Bin Daud

Che Mud Bin Che Awang

Mat Yaacob Bin Awang Besar

Shafie Bin Jusoh

Md. Ghani Bin Mat

Mohamed @ Mohd Daud Bin Yusoff

Nik Rahimah Binti Nik Idris

Ibrahim Bin Ismail

Hajah Kelthom Binti Hussin

NEGERI PERAK

Hawa Binti Ngah Salam

Azizah Binti Mohd Yusof

Zufkafly Bin Pandak Bedin

NEGERI PAHANG

Natipah @ Nortipah Binti Abdul Kadir

Noriah Binti Mohd Ali

NEGERI SELANGOR

V.N Ramadas a/l Vengdasalam

Siow Ho Phiew

NEGERI TERENGGANU

Abdullah Bin Muda

Wan Mustafa Bin Wan Su

Salleh Bin Mohd

Habibah Bin Zikri

Norhaiza Bin Noordin

Hasni Bin Ali

Adiguru Kraf Pua , Puan Bangie a/k Embol

Adiguru Kraf Pua

Sarawak terkenal dengan seni kraf tenunan pua kumbu dan salah seorang tukang tenun yang gah namanya dalam bidang ini ialah Bangie a/k Embol. Beliau dilahirkan pada tahun 1945 dan mewarisi kemahiran menenun pua sejak usia remaja lagi. Minat yang mendalam serta kemahiran yang tinggi telah mendorong beliau mereka cipta corak dan motif yang mempunyai nilai-nilai estetika tersendiri. Antara motif-motif tenunan pua beliau adalah Bunga Rang Jugah, Bunga Buah Sepuyong dan Bunga Bali Malikut. Kelainan kain pua tenunan beliau adalah pada ragam hias yang dihasilkan. Setiap kehendak pelanggan diterjemah ke dalam rekaan yang kadang kala menggabungkan reka corak tradisional dan kontemporari.

Kepakaran beliau menenun pua ini telah membawanya menjelajah ke luar negara bagi mempromosi dan mempamerkan seni kraf tenunan etnik Sarawak. Antara pameran luar negara yang pernah disertai beliau adalah seperti di Sweden, Paris, Bangkok, Manila dan Singapura. Pada tahun 1998 beliau memenangi tempat pertama bagi kategori kraf dalam pertandingan Natural Dye Weaving anjuran United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation (UNESCO). Lain-lain pertandingan yang disertai adalah pertandingan WICITRA (1990) anjuran Kraftangan Malaysia dan pertandingan The State Wide Pua Kumbu (1998) anjuran Tun Jugah Foundation.

Bagi memastikan seni tenunan pua terus terpelihara dan berkembang, beliau menjadi juru tunjuk khususnya kepada generasi muda. Beberapa siri bengkel, kursus dan kelas bimbingan dikendalikan dengan kerjasama Kraftangan Malaysia dan juga beberapa pertubuhan tempatan seperti Sarakup Indu Dayak Sarawak (SIDS) dan Sarakup Dayak Iban Association (SADIA) Pampang. Beliau telah dilantik sebagai Adiguru Kraf Tenun Pua pada tahun 2000 oleh Kraftangan Malaysia.

Kepimpinan dan Ketokohan Puan Bangie

Puan Bangie telah melibatkan diri dalam bidang seni Tenunan Pua lebih kurang 40 tahun. Mewarisi seni kemahiran dari kedua ibubapanya sejak remaja lagi dan kini diwariskan kepada dua orang anak perempuannya agar seni warisan keluarga kekal oleh keturunannya. Beliau tidak pernah mendapat pendidikan formal di sekolah tetapi hasil didikan dan pengajaran ilmu kemahiran yang diterima dari ibu bapanya, Puan Bangie merupakan antara tokoh yang berjaya dalam bidang seni kraf Tenunan Pua.

Tiga perkara yang menjadi pendorong kepada beliau supaya meneruskan seni tenunan tradisi ini iaitu:

• Tenunan pua merupakan tenunan warisan yang perlu dipertahankan agar terus berkembang.

• Beliau ingin menjadi penenun pua yang cemerlang dan terbilang.
• Beliau ingin memartabatkan seni kemahiran masyarakat Iban.

Semangat kepimpinannya untuk melihat seni warisan kraf dipelihara dan diwarisi oleh anak-anak tempatan, pencinta seni dan individu luar menyebabkan beliau sanggup mengadakan bengkel, kursus dan latihan kepada mereka yang ingin mempelajarinya. Hasilnya, terdapat anak didiknya yang mahir dalam bidang menenun.

Mempunyai daya kreativiti dalam teknik tenunan, reka corak atau motif dan kekemasan pada setiap kain pua yang beliau hasilkan. Beliau berkemahiran mencipta reka corak serta motif yang indah dan mempunyai nilai-nilai estetika yang tersendiri. Antara motif tenunan pua yang dihasilkan seperti bunga rang jugah, bunga buah sepuyong dan bunga bali malikut.

Beliau juga berupaya menterjemahkan rekaan pelanggan melalui tenunan pua. Di samping motif-motif tradisional, beliau turut mereka motif-motif kontemporari yang dapat memenuhi cita rasa pelanggan yang terdiri daripada masyarakat tempatan dan antarabangsa.

Kebiasaannya beliau menggunakan benang kapas dalam Tenunan Pua. Kini beliau turut menggunakan benang sutera bagi memenuhi permintaan pelanggan dan pasaran. Selain daripada itu, beliau turut menggunakan pewarnaan semula jadi dalam kerja-kerja menenun. Namun demikian beliau lebih banyak menggunakan warna sintetik yang mudah didapati.

Beliau menghasilkan kain Pua Kumbu untuk pakaian atau dijadikan hiasan dalaman.

Pengalaman, Penglibatan dan Sumbangan Puan Bangi dalam Bidang Kraf Tenunan Pua. Sepanjang penglibatan beliau dalam bidang seni Tenunan Pua, pelbagai aktiviti dan program yang dianjurkan oleh agensi kerajaan dan swasta disertainya tanpa sebarang alasan dengan niat untuk memperkenalkan Tenunan Pua di persada antarabangsa.

Mempromosi Tenunan Pua di dalam dan luar negara.

• Menyertai demonstrasi Tenunan Pua di Pameran Pua Kumbu di Ethnographis Museum, Sweden pada tahun 1999.
• Menyertai pameran dan demonstrasi di Paris, Bangkok, Manila dan Singapura.
• Kepakaran dan kemahirannya dalam menenun serta mereka corak tenun pua telah menarik perhatian masyarakat setempat, masyarakat luar dan pelancong luar untuk memiliki hasil kerja tangannya.
• Pada tahun 2000, beliau dilantik sebagai Adiguru Kraf Tenun Pua oleh Kraftangan Malaysia.
• Pada tahun 1998, beliau telah menyertai :
• Pertandingan Penggunaan Warna Asli Dalam Tenun Ikat (Pua) anjuran UNESCO di Bangkok dan menangi hadiah pertama .
• Pertandingan Pua Kumbu anjuran Yayasan Tun Jugah.
• Pertandingan Kraftangan Peringkat Negeri Sarawak anjuran Sarawak Craft Council.
• Pada tahun 1990 beliau juga menyertai pertandingan WICITRA anjuran Kraftangan Malaysia.

Sumbangan

Bagi memastikan seni warisan ini di warisi oleh generasi seterusnya beliau telah memberi tunjuk ajar kepada anak-anak tempatan melalui bengkel, kursus dan kelas bimbingan yang diadakannya.

Menjadi jurutunjuk :

Kelas Tenunan Pua anjuran Sarakup Indu Dayak Sarawak (SIDS) dan Sarakup Dayak Iban Association (SADIA) Pampang (1994-1995)